James Webb Uzay Teleskobu (JWST), gökbilim dünyasında 10 yıllardır çözülemeyen en büyük gizemlerden birini aydınlatmayı başardı. Montreal ve Michigan State üniversitelerinden uluslararası bir araştırma ekibi, süper kütleli bir kara deliğin etrafındaki maddeyi nasıl tükettiğini şimdiye kadarki en net görüntülerle kanıtladı.
ONLARCA YILLIK GİZEM SONUNDA ÇÖZÜLÜYOR
The Astrophysical Journal’da yayınlanan bu makale, galaksinin atmosferi ile kara deliğin beslendiği dönen disk arasındaki gaz bağlarını gözler önüne seriyor.
BİLİM İNSANLARINI ŞAŞIRTAN PARADOKS
Evrendeki galaksilerin merkezinde yer alan, Güneş’ten milyonlarca hatta milyarlarca kat daha büyük kütleye sahip süper kütleli kara delikler, “Aktif Galaktik Çekirdekler” (AGN) olarak bilinir. Bu devasa yapılar, çevrelerindeki maddeyi yutarken aynı zamanda dışarıya devasa ve sıcak jet akımları püskürtür.
İşte yıllardır çözülemeyen paradoks da burada başlıyordu. Bu sıcak püskürtmeler çevredeki gazı ısıttığı için, teorik olarak kara deliğin kendi yakıt kaynağını yok etmesi gerekiyordu. Bilim insanları, kara deliklerin bu duruma rağmen madde biriktirmeye ve büyümeye nasıl devam ettiğini uzun süredir anlamaya çalışıyordu.
145 MİLYON IŞIK YILI UZAKTA KANIT BULUNDU
Araştırmacılar bu gizemi çözmek için önde gelen hipotezi test ettiler: Isınan gaz zamanla soğuyor, uzun lifler (filamentler) halinde yoğunlaşıyor ve geri düşerek kara deliği besliyor. Bu teoriyi kanıtlamak için JWST teleskobu, Dünya’dan 145 milyon ışık yılı uzaklıktaki Centaurus Kümesi’nde bulunan NGC 4696 galaksisine çevrildi.
NIRSpec cihazıyla yapılan ve sekiz saat süren gözlemlerde, kara deliğin çekim gücünün hakim olduğu bölgedeki gaz hareketleri 30 ışık yılı gibi inanılmaz bir çözünürlükle haritalandırıldı.
DEV GAZ NEHRİ İLK KEZ GÖRÜNTÜLENDİ
Elde edilen veriler, kara deliğin etrafında saniyede 600 kilometre hızla dönen ve 800 ışık yılı genişliğinde olan devasa bir gaz diski olduğunu ortaya çıkardı. Daha da önemlisi, bu hıza sahip dönen diske doğrudan bağlı olan ve devasa kara deliği beslemek için içeriye doğru sürekli gaz akışı sağlayan dev bir aşağı yönlü filament keşfedildi.
Bu keşif, kara deliğin etrafa yaydığı enerjinin soğuduktan sonra yüz binlerce ışık yılı uzunluğunda liflere dönüştüğünü ve manyetik alanların yönlendirmesiyle yığılma diskine geri düştüğünü kanıtlar nitelikte.
“İNANILMAZ BİR MANZARA”: SİMÜLASYONLAR VE GERÇEKLİK BİREBİR EŞLEŞTİ
Çalışmanın ortak yazarlarından Michigan State Üniversitesi Profesörü Megan Donahue, “JWST gözlemleri bize binlerce yeni ölçüm sunuyor, bunların hepsini sindirmek oldukça zor. Bu devlerin yakıtlarını nasıl elde ettiklerini hep birlikte çözüyoruz” diyerek heyecanını paylaştı.
Bir diğer ortak yazar Profesör Mark Voit ise ekibin yaptığı bilgisayar simülasyonları ile uzaydan gelen verilerin birebir uyuştuğuna dikkat çekti: “Hesaplamalarımız, manyetik alanların soğuk gazı yönlendirerek evrenin en büyük kara deliklerini besleyeceğini öngörüyordu. JWST görüntülerinde bunun gerçekte yaşandığını görmek kelimenin tam anlamıyla inanılmaz.” Bulgular, “filament besleme hipotezini” şimdiye kadar görülmemiş bir güçle destekliyor.
